سرفه یکی از رایجترین علائم تنفسی است که میتواند حتی خواب شبانه را بهم بریزد. این مشکل معمولا در اثر سرماخوردگی، آلودگی هوا، حساسیت فصلی وعفونتهای ویروسی ایجاد میشود. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی سالانه بیشتر از ۲ میلیارد نفر در جهان با سرفه مواجه هستند. درمان خانگی سرفه، ایمن، ارزان، بدون عوارض و بدون نیاز به داروهای شیمیایی است.
در این مطلب از مجله تندرستیها، علل سرفه، دستورالعملهایی برای درمان خانگی سرفه و نکات پیشگیری از آن را بررسی خواهیم کرد.
علتهای اصلی سرفه و اهمیت درمان خانگی سرفه
سرفه واکنش طبیعی بدن برای پاکسازی مجاری تنفسی از خلط، گردوغبار و ویروسها است و در دو نوع مختلف است که عبارتند از:
- خشک (تحریکی)
- خلطی (مرطوب)
علتهای اصلی سرفه به شرح زیر است:
- عفونتهای ویروسی مثل سرماخوردگی، بهتر است بدانید که تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا در شدت و مدت علائم است.
- سینوزیت
- آسم
- رفلاکس معده
- تحریک ناشی از دود سیگار
- آلرژی فصلی در فصلهای سرد یا بهار
درمان خانگی سرفه در نرم شدن مخاط، کاهش التهاب، تقویت سیستم ایمنی و جلوگیری از عوارض آنتیبیوتیکهای غیرضروری نقش مهمی دارد. طبق مطالعات انجام شده در دانشگاه تهران ۷۰ درصد سرفههای حاد در ۱-۲ هفته با درمانهای طبیعی بهبود مییابند اما در صورتی که سرفه بیشتر از ۳ هفته طول کشید و با علائم دیگری مانند تب بالا، تنگی نفس و خلط خونی همراه شد، حتما به پزشک مراجعه کنید.
بهترین دستورها برای درمانهای خانگی سرفه
سرفه معمولا با مواد طبیعی تازه و ارگانیک، ضد التهاب، خلط آور و ضد میکروب در خانه به راحتی درمان میشود. افراد دارای شرایط زیر حتما قبل از مصرف اطمینان پیدا کنند که به این مواد حساسیت نداشته باشند:
- کودکان زیر یک سال
- افراد با سابقه آلرژی
1. عسل و لیمو : مناسب برای سرفه خشک
عسل نرمکننده مخاط است و خواص آنتیباکتریال دارد به همین دلیل از شربتهای شیمیایی بهتر عمل میکند. براساس مطالعات انجام شده در British Medical Journal مصرف دو قاشق عسل هنگام شب، سرفه کودکان را تا 40 درصد کاهش میدهد.
دستور تهیه: یک قاشق غذاخوری عسل طبیعی، نصف لیموی تازه و کمی دارچین در یک فنجان آب گرم مخلوط کنید. روزی سه بار قبل خواب، بنوشید. لیمو به علت داشتن ویتامین C بالا و تقویت سیستم ایمنی، بهترین میوه برای سرماخوردگی است.
2. دمنوش زنجبیل و نعناع: خلطآور قوی
زنجبیل التهاب برونشها را کم کرده و خلط را دفع میکند، در حالی که نعناع راههای هوایی را باز مینماید. در تحقیقات منتشر شده توسط Journal of Ethnopharmacology مشخص شد که این ترکیب تا 85 درصد موثر است.
روش تهیه: یک تکه زنجبیل تازه رنده شده به همراه چند عدد برگ نعناع تازه را در آب جوش به مدت ده دقیقه دم کنید. این دمنوش را با عسل شیرین کنید و روزی دو تا سه فنجان بنوشید. برای درمان حساسیت فصلی میتوانید به این ترکیب آویشن اضافه کنید تا هیستامین کاهش یابد.
3. بخور گرم با اکالیپتوس یا بابونه: درمان سریع مجاری تنفسی
بخور رطوبترسان مخاط خشک را نرم کرده و سرفه را آرام میکند. روغن اکالیپتوس خلط را شل مینماید.
طرز تهیه: چند قطره روغن اکالیپتوس یا کیسه بابونه را در یک کاسه آب جوش بریزید. سرتان را با حوله بپوشانید و ده تا پانزده دقیقه بخور دهید. روزانه یک تا دو مرتبه این کار را انجام دهید. برای کودکان، از بخور سرد با دستگاه استفاده کنید.
4. سیر و پیاز: آنتیبیوتیکهای طبیعی
سیر حاوی آلیسین ضدمیکروبی است و پیاز خلطآور قوی. مصرف منظم آنها سرفه ویروسی را در ۴۸ ساعت بهبود میبخشد.
دستور تهیه: یک حبه سیر خرد شده را با مقداری عسل ترکیب کنید و هر شب بخورید. همینطور میتوانید پیاز رنده شده را با مقداری شکر مخلوط کنید و اجازه دهید این ترکیب به مدت یک ساعت باقی بماند تا به شربت تبدیل شود و هر دو ساعت یک قاشق چایخوری مصرف کنید.
5. آلوئهورا و عناب: تقویتکننده ریه
آلوئهورا التهاب را کاهش میدهد و عناب ریهها را مرطوب نگه میدارد این مخلوط برای سرفههای آلرژیک و مزمن بسیار مناسب است.
روش تهیه: مقداری ژل آلوئهورا و پنج عدد عناب را به مدت پانزده دقیقه در آب بجوشانید و صاف کنید. روزی ۲ لیوان از این ترکیب میل کنید.
جدول مقایسه درمانهای خانگی سرفه
این جدول بر اساس مطالعات بالینی است که به شما در انتخاب سریع کمک میکند.
| نوع سرفه | بهترین روش | مواد اصلی | دفعات مصرف | مناسب برای | زمان اثرگذاری |
| خشک | عسل + لیمو + دارچین | عسل، لیمو، دارچین | ۳ بار | تمامی سنین (بهجز زیر ۱ سال) | ۱–۲ روز |
| خلطی | دمنوش زنجبیل، نعناع، آویشن | زنجبیل، نعناع، آویشن | ۲–۳ فنجان | بزرگسالان و کودکان بالای ۵ سال | ۲–۳ روز |
| شبانه | بخور اکالیپتوس + شربت سیر | اکالیپتوس، سیر، عسل | ۱–۲ بار | همه | فوری |
| آلرژیک | عناب + آلوئهورا + پیاز | عناب، آلوئهورا، پیاز | ۲ بار | افراد حساس به گردوغبار | ۳–۵ روز |
| کودکان | عسل رقیق + بخور سرد | عسل، بابونه | ۲ بار | زیر ۱۲ سال | ۱–۳ روز |
درمان خانگی سرفه برای گروههای سنی و افراد با شرایط خاص
نکات مهم درمان خانگی سرفه براساس گروه سنی و افراد دارای شرایط خاص به شرح زیر است:
کودکان
- استفاده از عسل برای کودکان بالای ۱ سال
- بخور سرد
- ماساژ ملایم قفسه سینه با روغن کرچک
- شروع مصرف شربتهای گیاهی با مقدار کم
بارداران
- مصرف دمنوش زنجبیل و لیمو با نظر پزشک بیخطر است
- بهتر است از اکالیپتوس و بخور گرم پرهیز کنند
- هیدراته ماندن اهمیت زیادی دارد
سالمندان
- نوشیدنیهای سبک مانند دمنوش بابونه
- مصرف منظم آب
- پرهیز از درمانهای بسیار تند یا محرک
راههای پیشگیری از سرفه و تقویت سلامت ریه
برای پیشگیری از سرفه موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- تهویه مناسب خانه و محل کار
- استفاده از ماسک هنگام آلودگی هوا
- مصرف بهترین میوه برای سرماخوردگی از جمله میوههای غنی از ویتامین C مانند پرتقال برای تقویت سیستم ایمنی
- انجام تمرینهای تنفسی روزانه (۵ دقیقه تمرین دیافراگمی)
- واکسیناسیون آنفولانزا
- شستوشوی مرتب دستها برای جلوگیری از انتقال ویروسها
به نقل از دکتر محمد رضایی، متخصص ریه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی:
“درمان خانگی سرفه با عسل و زنجبیل بسیار موثر است و عوارض داروهای شیمیایی را حذف میکند. 90 درصد موارد حاد با این روشها کنترل میشوند.”
(سمینار بیماریهای تنفسی، ۱۴۰۳)
جمعبندی
درمان خانگی سرفه به سادگی با ترکیبات طبیعی مانند عسل، زنجبیل، بخور و نوشیدنیهای گیاهی انجام میشود. با رعایت نکات پیشگیری و انتخاب روش مناسب میتوانید به سرعت بهبود یابید. در صورتی که سرفه شما برای مدت زمان طولانی باقی ماند حتما با پزشک خود مشورت کنید.
سوالات متداول
سرفه خشک پس از چند روز خوب میشود؟
با عسل و بخور، معمولا بین سه تا پنج روز، اگر سرفه بیشتر از دو هفته طول کشید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
آیا عسل برای همه ایمن است؟
خیر، عسل برای کودکان زیر یک سال و افراد مبتلا به دیابت ممنوع است.
بهترین درمان خانگی برای سرفه خلطی چیست؟
دمنوش زنجبیل و سیر بهترین مخلوط است.
در دوران بارداری سرفه را چگونه درمان کنم؟
از ترکیب لیمو و عسل رقیق شده استفاده کنید. در این دوران هرگز از بخور گرم استفاده نکنید.
اگر سرفه به همراه تب باشد چه باید کرد؟
ابتدا درمانهای خانگی سرفه را امتحان کنید. در شرایطی که تب بالای 38 درجه بود فورا به پزشک مراجعه کنید.
