ارتباط دیابت و کبد چرب
دیابت و کبد چرب دو بیماری متفاوت با رابطه بسیار نزدیک هستند که در میان افراد مختلف شیوع زیادی دارند. این دو بیماری دارای ریشههای مشترکی در بدن میباشند و به همین دلیل است که همواره بر روی ارتباط دیابت و کبد چرب تاکید زیادی میشود.
دیابت منجر به افزایش قند خون و مقاومت به انسولین میشود و این مسئله کبد را مجبور به ذخیرهسازی چربی میکند. این یک ارتباط دو طرفه است و کنترل هر دو بیماری را سخت میکند. در مقاله پیش رو این مسئله را همراه با توضیحات کافی تشریح خواهیم کرد.
بیماری کبد چرب چیست؟
سلولهای اصلی کبد، هپاتوسیت نام دارند. در بیماری کبد چرب، چربی به شکل قطراتی در داخل این سلولها تجمع مییابد. این بیماری که در پزشکی به عنوان استئاتوز کبدی شناخته میشود، وضعیتی است که در آن میزان چربی ذخیره شده یا انباشته شده در سلولهای کبد بیشتر از حد معمول میباشد. به طور کلی، کبدی که بیش از 5 درصد وزن آن چربی باشد، کبد چرب در نظر گرفته میشود.
این چربی اضافی در کبد ذخیره میشود و میتواند منجر به بیماریهای مختلف شود. این بیماریها عبارتند از التهاب کبد (هپاتیت)، زخم کبد، فیبروز کبد و در موارد جدیتر، دیابت و سرطان. از علایم کبد چرب میتوان به بیاشتهایی عصبی، کاهش وزن شدید، ضعف و خستگی، تهوع و استفراغ و درد شدید معده اشاره کرد. تاثیر کبد چرب بر پوست و مو نیز بسیار واضح میباشد.
سایت diabetes.org دلایل ابتلا به کبد چرب را چنین نام میبرد: دیابت، اضافه وزن و چاقی، افزایش چربی در شکم، کم تحرکی یا بیتحرکی و مصرف الکل و دخانیات.
دیابت چگونه بر کبد تاثیر میگذارد؟
دیابت بیماری مزمنی است که در اثر عوامل مختلف مانند چاقی و افزایش قند خون رخ میدهد و میتواند بر عضوهای مختلف بدن از جمله کبد، تاثیرات منفی بسیاری بگذارد. بنابراین حتما باید با اولین نشانه دیابت آشنا شوید که اگر با آن مواجه شدید، هرچه سریعتر جهت انجام آزمایشهای مربوطه به پزشک مراجعه کنید و جلوی این بیماری و آسیبهای آن بر کبد را بگیرید.
جالب است بدانید افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، تا ۳ برابر بیشتر در معرض ابتلا به کبد چرب و سرطان کبد هستند. دیابت به دلیل افزایش قند خون، ناتوانی لوزالمعده در تولید انسولین و ناتوانی بدن در استفاده موثر از انسولین رخ میدهد. افزایش سطح قند خون در افراد مبتلا به دیابت میتواند باعث آسیب به بسیاری از اندامها، از جمله کبد شود. از این رو ارتباط دیابت و کبد چرب یک امر ثابت شده است.
از آنجا که انسولین باعث تقسیم و تکثیر سلولی میشود، در نتیجه دیابت خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش میدهد. مشکلات کبدی مانند کبد چرب، التهاب مزمن و سیروز نیز میتوانند منجر به ابتلا به سرطان کبد شوند. بیماریهای قلبی عروقی، سکته مغزی، از دست دادن بینایی، نارسایی کلیه و آسیب عصبی نیز با دیابت مرتبط هستند.
ارتباط دیابت و کبد چرب چیست؟
ارتباط دیابت و کبد چرب از لحاظ علمی ثابت شده است، از این رو اگر مبتلا به هر یک از این بیماریها هستید، حتما باید به این مسئله توجه داشته باشید. دلیل اصلی چنین اتفاقی در اغلب موارد مربوط به مقاومت به انسولین است که در افراد دیابتی وجود دارد.
در واقع هنگامی که فرد دیابت دارد، سلولهای بدن او در برابر انسولین مقاومت کرده و پاسخ درستی به آن نمیدهند. لوزالمعده برای جبران این موضوع، بیش از اندازه انسولین تولید میکند و منجر به سطح بالای انسولین در خون یا همان هایپرانسولینمی میشود.
وقتی میزان انسولین افزایش مییابد اما سلولها همچنان در برابر آن مقاوم هستند، بافت چربی شروع به تولید اسیدهای چرب آزاد کرده و آنها را وارد جریان خون میکند. در نتیجه، این اسیدها به سمت کبد حملهور شده و آن را ضعیف و آسیبپذیر میکنند. خود کبد نیز تحت تاثیر مقاومت به انسولین، تولید چربی تریگلیسیرید را افزایش میدهد.
هنگامی که بدن در شرایط مقاومت به انسولین قرار دارد، کبد بهخوبی نمیتواند این چربیها را دفع کند که در نتیجه میزان چربی در کبد روز به روز بیشتر میشود و فرد به بیماری کبد چرب مبتلا خواهد شد. این توضیحات بهخوبی ارتباط دیابت و کبد چرب را مشخص میکنند.
کبد چرب باعث دیابت میشود؟
بالاتر درباره تاثیر دیابت برا روی کبد چرب توضیح دادیم؛ اما باید بدانید که ارتباط دیابت و کبد چرب کاملا دوطرفه است. اگر فرد چربی زیادی در کبد خود داشته باشد، بدن او در برابر انسولین مقاوم میشود. در نتیجهی این اتفاق، فرد به دیابت نوع 2 نیز مبتلا خواهد شد.
همچنین کبد نقش مهمی در تنظیم سطح قند خون دارد. بنابراین اگر کبد چرب باشد، به طور مداوم قند تولید خواهد کرد که برای بدن بسیار مضر بوده و منجر به دیابت میشود. از این رو افرادی که کبد چرب دارند، باید هرچه سریعتر با پزشک خود در این رابطه مشورت کنند.
علائم ارتباط دیابت و کبد چرب
آغاز ارتباط دیابت و کبد چرب با علائمی همراه است که در زیر آنها را فهرست کردهایم:
- روشن شدن رنگ مدفوع
- تیره شدن ادرار
- مشکل در تمرکز
- احساس ناراحتی هنگام دراز کشیدن به پهلوی راست
- احساس فشار در قسمت بالای سمت راست شکم
- احساس سیری مکرر
- احساس خستگی مداوم و کمبود انرژی
درصورتی که به کبد چرب یا دیابت مبتلا هستید، حتما این نشانهها را جدی بگیرید؛ چراکه ممکن است ارتباط این دو بیماری با یکدیگر آغاز شده باشد و باید برای پیشگیری از پیشرفت آن اقدام نمایید.
چه روشهایی برای تشخیص اختلالات کبدی در افراد دیابتی استفاده میشود؟
روشهایی که برای تشخیص ارتباط دیابت و کبد چرب به کار میروند را در جدول زیر توضیح میدهیم.
| روش مورد استفاده برای تشخیص کبد چرب در افراد دیابتی | معرفی |
| سونوگرافی | اغلب اولین قدمی است که توسط پزشک توصیه میشود. با سونوگرافی تغییرات کبد را میتوان به راحتی تشخیص داد زیرا کبد روشنتر و بزرگتر به نظر میرسد. |
| طیفسنجی رزونانس مغناطیسی (MRS) | میتواند درصد چربی کبد را تعیین کند. این امر منجر به تشخیص زودهنگام بیماری کبد چرب در افراد مبتلا به دیابت میشود. |
| الاستوگرافی | میزان خاصیت ارتجاعی کبد و سفتی آن که منجر به تجمع چربی میشود را میتوان با روش الاستوگرافی اندازهگیری کرد. |
| بیوپسی | میتواند نشان دهد که کبد یک فرد دیابتی، چرب و ملتهب است یا خیر. این روش که به عنوان پانکچر کبد نیز شناخته میشود، شامل برداشتن بافت کبد با سرنگ و انجام معاینه دقیق است. |
جلوگیری از ارتباط دیابت و کبد چرب
داشتن سبک زندگی سالم برای جلوگیری از ایجاد ارتباط دیابت و کبد چرب ضروری است. افرادی که به یکی از این دو بیماری مبتلا هستند، برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری خود و پیشگیری از بیماری دوم، باید اقداماتی انجام دهند که مهمترین آنها کاهش وزن است. چراکه اضافه وزن، ریشه مشترک دیابت و کبد چرب میباشد و حتما باید کنترل شود.
برای رسیدن به این هدف، به طور منظم ورزش کنید و فعالیتهایی مانند پیادهروی را در برنامه روزانه خود بگنجانید. اگر الکل مصرف میکنید، از همین فردا باید آن را کنار بگذارید؛ وگرنه ابتلا به کبد چرب تقریبا حتمی خواهد بود! پرهیز از نوشیدنیها و خوراکیهای دارای قند مصنوعی نیز اهمیت زیادی دارد.
توصیه میشود غذاهای پرفیبر را برای جلوگیری از ارتباط دیابت و کبد چرب به رژیم غذایی خود اضافه کنید. همواره غذاهای سالم را در اولویت قرار دهید و غذاهای چرب و فست فودها را تا حد امکان مصرف نکنید. همچنین برای کاهش اثرات منفی دیابت بر کبد، باید از سیگار کشیدن نیز خودداری نمایید.
کلام نهایی
ارتباط دیابت و کبد چرب یک مشکل شایع است که متاسفانه بسیاری از افراد از آن بیخبر میباشند. ما در این مقاله اطلاعات کافی در رابطه با تاثیر این بیماریها بر یکدیگر ارائه کردهایم که حتما باید به آنها توجه کنید. به یاد داشته باشید که داشتن سبک زندگی و تغذیه سالم، مهمترین گام پیشگیری و کنترل ارتباط میان این دو بیماری میباشد.
سوالات متداول
1. همه افراد مبتلا به دیابت، کبد چرب میگیرند؟
خیر؛ اما اگر سبک زندگی سالم و مراجعه به پزشک انجام نشود، امکان ابتلا به کبد چرب بسیار بالا خواهد بود.
2. داروی دیابت برای کبد چرب هم مفید است؟
برخی داروها مانند متفورمین میتواند مفید باشد؛ اما بهتر است در این باره با پزشک خود مشورت کنید.
3. برای جلوگیری از ابتلا به کبد چرب و دیابت، چقدر کاهش وزن لازم است؟
اگر اضافه وزن دارید، برای این منظور حدودا 5 تا 10 درصد از وزن خود را کاهش دهید.
